image


Mineralogische straten per thema

De meeste mineralogische straten in BelgiŽ en Nederland komen op deze website aan bod. Per thema krijg je wat informatie en kan je de alfabetische stratenlijst raadplegen. Klik je in de lijsten op de gemeentenaam dan krijg je foto's van de straat en meer uitleg, door op de straatnamen te klikken krijg je direct de ligging op GoogleMaps en klik je op de mineraalnaam dan kom je alles te weten over het mineraal en kan je er een massa foto's van bekijken.

Buiten de mineralen, zijn er thema's die verband houden met de bodemgesteldheid en de ontginning van delfstoffen :

Thema straatnamenlijst
Mineralen, edelstenen, mineraalnaamgevers lijst
Geologie, gesteenten, tijdvak, fossielen lijst
Steen, rots, kei, kiezel, grint, ... lijst
Steen- en mergelgroeve lijst
Steenwegen lijst
Kasseiwegen videopdf
Klei, leem, potaarde, kleiput, steenbakkerij, steenoven, baksteen, ... lijst
Zand, zavel, zandgroeve lijst
Kalk, kalkoven, krijt videopdf
Steenkool, kool, koolmijn, mijnbouw lijst
Zout, zoutwinning lijst
IJzer, ijzerertsontginning lijst



Mineralen

Minstens 164 mineralen, mineraalvariŽteiten en edelstenen komen in straatnamen in BelgiŽ en Nederland voor. Je vindt hier een volledig overzicht van alle straten die naar mineralen verwijzen. Zout (haliet) en ijzer zijn mineralen maar ook belangrijke delfstoffen. Je vindt ze ook bij de thema's terug.

De internationale lijst geordend per mineraal en per land is nog zeer onvolledig.

De mineralen die in Belgische en Nederlandse straten aan bod komen :

Top



Steenwegen

Buiten de simpele 'Steenweg' zijn er in BelgiŽ meer dan 1100 steenwegen in combinatie met een plaatsnaam, gaande van 'Aalbeeksesteenweg' tot 'Zwijnaardsesteenweg'. Die staan in een aparte lijst maar zijn meestal niet in de foto-overzichten per gemeente opgenomen. Vaak doorkruisen ze meerdere gemeenten met wisselende en gespiegelde straatnamen aan begin en einde : 'Mechelsesteenweg' in Antwerpen Ö 'Antwerpsesteenweg' in Mechelen. Het aantal effectieve steenwegen is dus veel kleiner.

'Kiezel' komt typisch voor in Belgisch Limburg verwijzend naar de kiezelstenen uit de Maas waarmee de grote verbindingswegen werden aangelegd in vorige eeuwen.

Terwijl er massaal veel Steenwegen/straten zijn, is er maar een handvol Kasseistraten, een 4-tal Betonstraten en 1 Asfaltstraat (Lelystad).

Top



Kasseiwegen

ĎKasseií is afgeleid van het Latijnse Ď(via) calceataí, een met kalk en stenen bedekte Romeinse weg. In het oud-Picardisch werd het 'cauchie' (bestrate weg), en vervolgens in het Frans 'chaussťeí, waarvan dan Ďkalsijdeí, Ďkatzeií en Ďkasseií werd afgeleid.
In oorsprong duidt Ďkasseií dus op een weg.

Kasseistenen werden in BelgiŽ ontgonnen in de porfiergroeven van Lessines in Henegouwen en Quenast in Waals-Brabant, en ook in groeven in de buurt van Tienen. De groeve van Quenast in Rebecq behoort tot de grootste steengroeven van Europa met een oppervlakte van 140 hectare en diepte tot 125 m. De ontginning van kasseien begon er in de 16de eeuw.

Momenteel worden er in BelgiŽ geen kasseien maar enkel nog steenslag geproduceerd. Granietstenen worden wel ingevoerd uit Spanje en Portugal en o.a. uit China en India, terwijl er veel kasseien uit oude wegen worden hergebruikt.

Porfier is een vulkanisch stollingsgesteente. De benaming verwijst naar de textuur van relatief grote kristallen (fenocrysten) in een fijne grondmassa. In Lessines en Quenast betreft het een graniet gesteente. Graniet bevat voornamelijk de mineralen kwarts, veldspaat (groep mineralen) en mica (groep mineralen).

Kwartsiet van Tienen zit in de ondergrond tussen Kleine en Grote Gete en ook verder naar het oosten (Zoutleeuw, Landen) en het zuiden (Geldenaken, Huppaye) komt het gesteente voor. Het gesteente bestaat voor 95% uit kwarts en is 55 miljoen jaar oud. De kasseien hebben een roestbruine kleur. De kwartsiet werd ontgonnen o.a. in Hoegaarden (Overlaar en Rommersom) en Tienen (Potterijstraat, Lovensteen en ĎDe Groeveí in Goetsenhove).
Aanduidingen van ĎcarriŤresí zijn terug te vinden op de Vandermaelen-kaart uit 1846-54.

Verharding met Tiense kasseien vinden we o.a. in de straten : Klein Overlaar, Hoegaarden, Oude Kassei, Zoutleeuw - Helen-Bos, Keibergstraat in Bierbeek.

Meer informatie over de kwartsiet van Tienen in : Kwartsiet en gobertange, natuurstenen uit Zuid-Hageland (Lambrechts en Stassen 2012). Informatie over 248 Vlaamse Kasseiwegen met erfgoedwaarde is te vinden op de erfgoed website.

In de Vlaamse Ardennen zijn een hele reeks kasseiwegen sinds 1995 opgenomen in de lijst van beschermde monumenten. De meeste zijn bekend en berucht uit de Ronde van Vlaanderen, slechts enkele hebben een mineralogische naam : Steengat in Melden (Oudenaarde) en Steenbeekdries in Etikhove (Maarkedal).

De wielerkoers ĎRonde van Vlaanderení is beroemd om de vele zware kasseihellingen die moeten beklommen worden zoals o.a.
Oudenbergstraat/Muur van Geraardsbergen (Geraardsbergen), Kapellestraat/Bosberg (Moerbeke, Geraardsbergen), Paterberg (Kluisbergen) en Steengat/Koppenberg (Melden, Oudenaarde).
Ook heel wat kasseistroken komen geregeld aan bod, o.a.: Doorn (Eine-Mullem, Oudenaarde), Mariaborrestraat (Etikhove, Maarkedal).

Een kaart met Ďalleí kasseistroken in BelgiŽ en Nederland.

Een overzicht van kasseistraten met een mineralogische/geologische naam in Vlaanderen :



Top



Kalk, kalkovens

Wat is kalksteen ?
Kalksteen is een afzettingsgesteente dat gevormd wordt op de bodem van ondiepe zeeŽn door bezinking van de resten van schelpdieren, ammonieten en koralen. Het bevat dan ook meestal veel fossielen. Dikke lagen kalksteen werden gevormd o.a. in de Jura (200-145 miljoen jaar geleden) en het Krijt (145-60 miljoen jaar geleden). Het gesteente bestaat voornamelijk uit het mineraal calciet (CaCO3), ook wel uit dolomiet (CaMg(CO3)2). We kennen kalksteen als marmer en blauwe hardsteen Ďarduiní in onze woningen en als het gesteente waarin de kalksteengrotten in de Ardennen en elders in de wereld zijn gevormd.

Wat is kalk ?
Kalk (Ďongebluste kalkí of Ďluchtkalkí) is een synthetisch product dat gemaakt wordt door kalksteen te verhitten boven 900ļC in een kalkoven :

CaCO3 🠢 CaO + CO2

In cement waar je water aan toevoegt om mortel te maken gaat het calciumoxide over in Ďgebluste kalkí :
CaO + H2O 🠢 Ca(OH)2

en eenmaal uitgehard krijg je terug calciumcarbonaat CaCO3.
Aangezien dat calciumcarbonaat niet op een natuurlijke geologische wijze gevormd is, wordt het niet meer als een mineraal beschouwd (het vormt zo ook geen mooie kristallen).
Ongebluste kalk wordt gebruikt in de cement industrie, in hoogovens voor de productie van staal, voor de vervaardiging van glas en andere chemische processen. Kalk wordt ook gebruikt in de landbouw.

Kalkovens
Kalkbranden gebeurde vroeger in kleine lokale ovens, tegenwoordig in grote industriŽle installaties.
Kalkovens bestonden al in Romeinse tijd. Sporen van kleine historische kalkovens voor lokaal gebruik in de woningbouw vindt men overal in Europa. Meestal wordt kalksteen gebruikt om kalk te branden maar ook mergel (een mengeling van kalksteen en klei), schelpen en beenderen werden daarvoor gebruikt. In de ovens werden lagen kalksteen (of schelpen) afgewisseld met brandstof. De stenen werden vooraf verkleind.
Brandstof kon zijn : turf, houtskool, bruin- of steenkool.
Het branden van de kalk duurde meerdere dagen.
In WalloniŽ, waar veel kalksteen voorkomt, zijn er nog veel ruÔnes van voormalige kalkovens.

Kalkovens in Nederland
In Nederland zijn er zowel schelp- als kalksteenovens in gebruik geweest.
schelpkalkovens : de schelpen werden in de Noordzee en Waddenzee opgevist en gebrand met turf. Er waren meer dan 100 schelpovens in gebruik tot na de 2de Wereldoorlog.
kalksteenovens : deze situeren zich in het zuiden van de provincie Limburg. Een lijst van de ovens.

Kalk en kalkovens in straatnamen
Kalkovens hebben vaak inspiratie gegeven voor Ďmineralogische straatnamení, ook al zijn die ovens vaak ondertussen helemaal verdwenen.
Een lijst van straatnamen in BelgiŽ en Nederland die verband houden met kalk, kalkovens, krijt en mergel. Ook internationaal zijn er zo veel straten te vinden.

Een aantal voorbeelden uit BelgiŽ, Nederland, Duitsland, Oostenrijk en ItaliŽ van straten die verwijzen naar kalkovens en een aantal kalkovens :



Meer over kalk en kalkovens
  • Onder de loep ... calciet, kalk, kalksteen - ODL13
  • Kalkboek, Koen van Balen et al, Rijksdienst voor Monumentenzorg, 2003
  • Kalk historiek - ETWIE
  • De blauwe hardsteenontginningen in BelgiŽ, Veerle Cnudde, UGent, 2001
  • Kalkovens - wikipedia

    Top